Het levenstestament: de voordelen en risico’s
Rust voor later begint met goede afspraken nu
Een levenstestament klinkt misschien als iets voor later, maar het is juist een document dat nú rust geeft. Stel dat je door ziekte of een ongeval tijdelijk of blijvend niet goed meer kunt functioneren – wie regelt dan je geldzaken, medische beslissingen of persoonlijke wensen? Met een levenstestament bepaal jij dat zelf, zolang je dat kunt.
Wat leg je vast in een levenstestament?
In een levenstestament wijs je iemand aan die namens jou mag handelen: je gevolmachtigde. Dat is vaak een partner, kind of goede vriend(in). Je kunt precies vastleggen wat die persoon wel en niet mag doen. Denk aan:
- het beheren van je bankzaken en belastingaangifte;
- het doen van schenkingen;
- beslissingen nemen over medische behandelingen;
- de verkoop van je woning als zelfstandig wonen niet meer lukt;
- wat er met je inboedel of sociale media gebeurt.
Waarom is een levenstestament belangrijk?
Je maakt een levenstestament altijd vooraf, zolang het nog goed met je gaat. Je houdt hiermee de regie over je eigen leven, ook als je zelf geen beslissingen meer kan nemen. Het kan een voordeel zijn om iemand te machtigen, zodat deze persoon jouw financiële of medische zaken kan blijven regelen. Het is dan direct duidelijk wat jouw wensen zijn, ook voor jouw naasten en instanties (zoals de bank). Het alternatief is een bewindvoerder (voor financiële zaken) of mentor (voor medische zaken), je vraagt dit bij de rechter. Vaak is dat een ingrijpend en kostbaar proces. Vooraf is onzeker welke persoon dit zal worden (een familielid, of bij ruzie: een onafhankelijk iemand). Een bewindvoerder kan ook minder regelen dan je misschien wil, omdat deze in veel gevallen toestemming van de rechter nodig heeft (zoals bij een verkoop, een grote uitgave of schenking). Voor het doen van schenkingen geeft een rechter ook niet snel toestemming. Terwijl dit met een levenstestament veel eenvoudiger kan.
Als vertrouwen wordt geschaad
Een levenstestament draait om vertrouwen. Maar wat als dat vertrouwen wordt misbruikt?
Als afspraken onduidelijk zijn, kan een gevolmachtigde zijn bevoegdheden overschrijden. De wet biedt dan maar beperkte bescherming. Daarom is het belangrijk dat een levenstestament niet alleen bevoegdheden regelt, maar ook duidelijke afspraken over controle, transparantie en verantwoording bevat.
Zo kun je naast een gevolmachtigde een toezichthouder aanwijzen: iemand die controleert of alles volgens jouw wensen verloopt. Zo houd je – ook als je dat zelf niet meer kunt – de regie in eigen hand.
Een schrijnend voorbeeld uit de praktijk
Hoe misbruik eruit kan zien, bleek in een zaak bij het Gerechtshof Den Haag. Een zoon kreeg van zijn hoogbejaarde ouders een algehele volmacht via hun levenstestament. In plaats van hun belangen te behartigen, gebruikte hij hun geld voor zichzelf: dure privéaankopen, overboekingen naar zijn eigen rekening en zelfs de verkoop van onroerend goed van zijn ouders aan zichzelf. Toen het spaargeld bijna op was en de zieke vader zorg nodig had, greep de moeder in. Het hof oordeelde dat de zoon de volmacht “op onrechtmatige wijze had misbruikt” en veroordeelde hem tot terugbetaling van ruim € 229.000, plus rente en kosten. De boodschap van het hof was helder: een levenstestament is bedoeld om de belangen van de volmachtgever te beschermen – niet om in diens vermogen te graaien.
Vragen over erfrecht?
Twijfel je of een gevolmachtigde (bijvoorbeeld een levensexecuteur) wel echt in het belang van de volmachtgever handelt? Of is er al sprake van misbruik en wil je weten hoe je het onttrokken geld kunt terugvorderen? Neem dan gerust contact op met een van onze specialisten, Kim van der Bijl of Joey Moerings. We denken graag met je mee.
