In 2015 werd bij een man Alzheimer vastgesteld. Datzelfde jaar benoemde hij zijn vrouw in zijn testament tot enig erfgenaam. Kort daarna veranderde zijn gedrag: hij werd achterdochtig en paranoïde, vooral tegenover zijn echtgenote. In 2016 liet hij daarom een nieuw testament opstellen waarin hij zijn vrouw onterfde en de kinderen van zijn zus aanwees als erfgenamen. In 2022 overleed de man op 90-jarige leeftijd. Maar kon deze man, bij wie dementie was vastgesteld, zijn testament eigenlijk nog wel rechtsgeldig wijzigen? Op 25 juli 2025 gaf de Rechtbank Den Haag antwoord op die vraag.
De casus: twijfel over wilsbekwaamheid vanwege dementie
Hoewel bij de man Alzheimer was vastgesteld, had hij zelf nauwelijks ziekte-inzicht: hij vond dat het goed met hem ging en gaf anderen de schuld. Toen hij in 2016 zijn vrouw liet onterven en de kinderen van zijn zus als erfgenamen benoemde, legde zijn echtgenote zich daar niet bij neer. Na zijn overlijden schakelde zij een gespecialiseerde arts in om te beoordelen of de man in 2016 wilsbekwaam was toen hij zijn testament wijzigde. De arts, die toegang kreeg tot het medisch dossier, concludeerde dat dit níet het geval was: de achterdocht jegens zijn vrouw was een gevolg van zijn ziekte. De rechtbank sloot zich daarbij aan en verklaarde het testament uit 2016 nietig. De vrouw bleef daardoor, op basis van het eerdere testament, erfgenaam.
Testament en wilsbekwaamheid
In het erfrecht geldt de zogenoemde testeervrijheid: iedereen mag zelf bepalen wie zijn erfgenamen zijn. Die vrijheid houdt echter op wanneer iemand door een geestelijke stoornis, zoals dementie, niet meer in staat is zijn of haar wil te vormen. Belangrijk daarbij is dat het gaat om de beslissing waar het op dat moment om draait. Met andere woorden: een diagnose dementie betekent niet automatisch dat iemand geen geldig testament meer kan maken. Maar als iemand daadwerkelijk niet meer wilsbekwaam is, kan hij of zij géén testament (meer) opstellen of wijzigen.
De rol van de notaris en de arts
In deze zaak had de notaris geen nader onderzoek gedaan naar de wilsbekwaamheid van de man. Toch vond de rechtbank dat niet doorslaggevend. De kernvraag was of de wil van de man voortkwam uit zijn ziekte. De arts die het medisch dossier bestudeerde, concludeerde dat dit zo was. Het feit dat de man wilde scheiden paste juist in het ziektebeeld. Ook het aanwijzen van zijn neven en nichten – met wie hij nauwelijks contact had – wees volgens de rechtbank op een door Alzheimer beïnvloede beslissing.
De les uit deze uitspraak
Bij twijfel is het verstandig om een gespecialiseerd arts een verklaring te laten opstellen over de wilsbekwaamheid. Zo kun je voorkomen dat later discussie ontstaat over de vraag of het testament – en daarmee de werkelijke wil van de erflater – wel geldig is.
Vragen over erfrecht?
Twijfel je of een testament rechtsgeldig is opgesteld of gewijzigd? Of wil je weten hoe wilsbekwaamheid beoordeeld wordt? Neem gerust contact op met een van onze specialisten, Kim van der Bijl of Joey Moerings. Wij denken graag met je mee.
