Werknemer zit vast! Wat nu?

Het gebeurt gelukkig maar weinig: een werknemer die niet op het werk komt omdat hij in de gevangenis zit. Maar juist omdat je hiermee als werkgever niet zo vaak te maken hebt, weten veel werkgevers niet wat zij in zo'n situatie mogen doen. Werkgevers zullen snel denken aan een ontslag; de werknemer kan immers door eigen toedoen niet meer werken. Ontslag blijkt echter in veel gevallen niet de juiste keuze.

Loonstop en geen ontslag

Welke actie kun je ondernemen wanneer een werknemer niet komt werken omdat hij in de gevangenis zit? Als de werknemer niet beschikbaar is om te werken, mag je de loonbetaling stopzetten. Hier geldt de wettelijke hoofdregel: geen arbeid, geen loon. Vervolgens is van belang om een eventuele veroordeling af te wachten. Want je weet vaak nog niet of er wel een veroordeling zal volgen. De werknemer is immers onschuldig totdat het tegendeel is bewezen.

Ontslag zal niet snel aan de orde zijn. De werkgever heeft daar ook niet echt belang bij: hij mag de loondoorbetaling immers stoppen en een zwaardere sanctie zoals ontslag is dan onnodig. Op het moment dat er een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling is, kan dat wellicht anders liggen. Maar uit de rechtspraak volgt dat zelfs een onherroepelijk geworden veroordeling op zichzelf nog niet betekent dat de arbeidsovereenkomst kan worden beëindigd. Daarvoor zijn bijkomende omstandigheden nodig.

Bijkomende omstandigheden

Bijkomende omstandigheden kunnen onder meer aanwezig zijn als er een verband is tussen het strafbare feit en de aard van het werk, als er een lange gevangenisstraf is opgelegd of als de kwestie veel publicitaire aandacht heeft getrokken. Andere bijkomende omstandigheden kunnen te maken hebben met de persoon van de werknemer: hoe oud is hij, hoe lang is hij in dienst, heeft hij al diverse waarschuwingen op zijn naam staan? Alle omstandigheden van het geval spelen hierbij een rol. Het is daarom altijd goed om zorgvuldig af te wegen of ontslag een gepaste sanctie is.

"Verlaat de gevangenis zonder betalen"

Kortom: als je een werknemer hebt die het werk verzuimt omdat hij ‘vast zit’, is het zaak om de loonbetaling stop te zetten. Die loonstop moet schriftelijk aan de werknemer worden bevestigd, op het laatst bekende woon- of verblijfadres. Als werkgever wordt van je verwacht dat je zelf een oplossing zoekt ter voorkoming van schade aan je bedrijfsvoering. Zo zul je op zoek moeten gaan naar tijdelijke vervanging. Dat moet ook echt tijdelijk zijn, want in beginsel heeft de werknemer nadat hij weer ‘vrij’ is gekomen nog steeds recht op zijn baan. Pas wanneer er bijkomende omstandigheden zijn kan een ontslag aan de orde zijn.

Zijn er geen bijkomende omstandigheden? Dan is het net als in het bekende familiespel Monopoly. De werknemer verlaat de gevangenis zonder te betalen. Maar ook zonder aanspraak op het loon over de tijd dat hij gedetineerd was. Voor de werkgever blijft er slechts één kaart over: de werknemer weer tewerkstellen en de loonbetaling hervatten.

Voor meer informatie over de regels rondom een werknemer in detentie kunt u contact opnemen met mr. Rien Hoek, contactpersoon van de praktijkgroep Arbeidsrecht.

Deze bijdrage is geschreven door mr. Judith Langeveld-de Groot en mr. Ankla van der Ploeg.