Kopzorgen bij koop

In het Burgerlijk Wetboek zijn bepalingen opgenomen die ‘koop’ definiëren en regelen. De eerste wettelijke bepaling over koop luidt: “Koop is de overeenkomst waarbij de een zich verbindt een zaak te geven en de ander om daarvoor een prijs in geld te betalen.” Voor iedereen duidelijk, zou je zeggen. Vaak wordt gedacht dat deze regels bedoeld zijn voor de koop van roerende zaken, zoals een wekkerradio of een knappe tweedehands auto, en met name gericht zijn op consumentenbescherming. Die aanname berust echter op een misvatting. Onder de wettelijke bepalingen inzake koop valt ook de koop van onroerende zaken. En dan niet alleen huizen. Ook de koop van bijvoorbeeld hele kantoorgebouwen door een professionele koper of de verkoop van aandelen valt onder de wettelijke bepalingen met betrekking tot koop. Soms wordt dat vergeten en dat kan tot vervelende gevolgen leiden.

De Hoge Raad heeft de laatste jaren enkele uitspraken gedaan waarbij de wettelijke regels die zien op koop, zijn toegepast op overeenkomsten tussen professionele partijen en die op het oog kansrijke zaken heeft doen stranden. In het hierna volgende zullen enkele onderwerpen behandeld worden die daarbij in het oog springen.

Klachtplicht koper

In het Burgerlijke Wetboek is voor de koper een klachtplicht opgenomen. Dat houdt dat als aan een geleverde zaak een eigenschap blijkt te ontbreken die deze volgens de verkoper bezat, of is er sprake van een afwijking van wat is overeengekomen, dan moet de koper daarover binnen bepaalde tijd bij de koper klagen. Hoe snel moet de koper dat doen?

De klacht moet worden gedaan ‘binnen bekwame tijd’ nadat de koper het gebrek of de afwijking heeft ontdekt of had moeten ontdekken. Vervolgens rijst de vraag wat moet worden verstaan onder ‘binnen kwame tijd’. Voor de consument bepaalt de wet dat, bij koop van een roerende zaak, een termijn van twee maanden na de ontdekking van het gebrek in elk geval tijdig is. In het geval van een wekkerradio is het gemakkelijk vast te stellen of deze de eigenschappen bezit die de koper daarvan mag verwachten. De wekkerradio werkt, of niet.

Lastiger kan het liggen bij de koop van onroerend goed. Soms blijkt pas lang na de koop dat de grond onder bijvoorbeeld een gebouw, verontreinigd is. Ook dan geldt de eis dat koper binnen bekwame tijd nadat hij de vervuiling heeft ontdekt, of had moeten ontdekken, bij de verkoper moet reclameren. Allereerst blijkt dat het tijdstip van ontdekking vaak niet eenduidig is vast te stellen. Wat als bijvoorbeeld bij de buren bodemverontreiniging wordt geconstateerd. Zou dat voldoende aanleiding zijn om ontdekking te veronderstellen? Wat als een kort onderzoek zou hebben aangetoond dat het allemaal niet in de haak was? Veelal zal tijdstip van het ontdekken of behoren te ontdekken van de verontreiniging niet exact zijn vast te stellen. En juist dat tijdstip is van belang, omdat de koper al zijn rechten verliest als hij verzuimt om op tijd bij de verkoper te reclameren over gebreken in het verkochte.

Voor de ondernemer betekent dit dat een klacht over een gekochte onroerende zaak of machine, niet op het bureau kan blijven liggen, maar direct moet worden opgepakt. Die noodzaak wordt alleen maar sterker als de verkoper in zijn algemene voorwaarden heeft opgenomen dat de koper direct na aflevering direct tot inspectie van het gekochte moet overgaan, en dat hij binnen uiterlijk acht dagen moet reclameren. De klachttermijn is in dat geval heel snel voorbij.

Verjaring

De wettelijke bepalingen die zien op koop, zijn ook om een andere reden van belang. De wet bepaalt dat, als er tijdig wordt geklaagd over een gebrek, binnen twee jaar nadien verdere actie moet worden ondernomen. Gebeurt dat niet, dan verjaart de vordering van de koper. De verjaringstermijn bij koop is aanmerkelijk korter dan de ‘gewone’ verjaringstermijn voor – bijvoorbeeld – vorderingen tot schadevergoeding. Die termijn bedraagt vijf jaar.

De Hoge Raad heeft bepaald dat de korte verjaringstermijn bij koop, alle mogelijke vorderingen van de koper dekt, zodra de koper zijn vorderingsrecht baseert op de stelling dat hetgeen hij heeft gekocht, niet aan de overeenkomst beantwoordt. Kort en goed: als de koper te lang wacht met verdere actie nadat hij bij de verkoper heeft geklaagd over een gebrek aan hetgeen hij heeft gekocht, dan is het na twee jaar over en sluiten.

Een termijn van twee jaar lijkt lang, maar is in de praktijk snel voorbij. Met name in complexe zaken zoals bodemverontreiniging of de koop van aandelen, waarbij vaak allerlei expertiserapporten moeten worden opgesteld, is die termijn snel voorbij.

Conclusie

Voor de ondernemer die bijvoorbeeld bedrijfsmiddelen, een nieuw pand of aandelen in een andere B.V. koopt, is het zaak om zich bewust te zijn van de toepasselijkheid van de wettelijke regels inzake koop. Kennis daarvan helpt bij het voorkomen van ongelukken.

Voor meer informatie over koop en de problemen die zich daarbij kunnen voordoen, kunt u contact opnemen met mr. Jan Verhoeven, contactpersoon van de praktijkgroep Ondernemingsrecht.