Hoge Raad beschermt krakers

Door de stortvloed aan nieuws over de eurocrisis en de Occupy-beweging, is een ander populair nieuwsitem wat naar de achtergrond verdwenen: het kraakverbod. Dat betekent niet dat het minder actueel is. De Hoge Raad heeft onlangs een belangrijke uitspraak gedaan die van belang is bij de ontruiming van een kraakpand.

Sinds oktober 2010 is het kraken van gebouwen strafbaar geworden. Voor die tijd was kraken niet strafbaar als een gebouw langer dan een jaar leegstond. Door wijziging van de wet is de politie nu echter te allen tijde bevoegd een gekraakt gebouw te ontruimen op de grond dat het kraakverbod wordt overtreden.

Ook krakers hebben huisrecht

Daartegenover staat dat de krakers zich kunnen beroepen op hun zogenaamde ‘huisrecht’. Dat recht is neergelegd in artikel 12 van de Grondwet en in artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Dit huisrecht betekent dat de overheid niet zomaar inbreuk mag maken op de persoonlijke levenssfeer door een woonsituatie te verstoren of te beëindigen. Het huisrecht mag niet zomaar aan de kant geschoven worden: de Hoge Raad heeft in 2007 al bepaald dat iedereen die een gebouw gebruikt voor bewoning, zich op het huisrecht mag beroepen, of hij het pand nu rechtmatig bewoont of niet.

In de zaak waarin de Hoge Raad uitspraak deed, vroegen krakers uit verschillende steden aan de rechter om de Staat te verbieden een gekraakt pand zonder meer te ontruimen. De rechtbank wees dit verzoek af. In hoger beroep werd het verzoek opnieuw afgewezen, maar het Gerechtshof bedacht wel een tussenoplossing: een ontruiming mag pas plaatsvinden nadat de krakers in de gelegenheid zijn gesteld daartegen een kort geding aan te spannen. Daarin kan dan door de rechter worden getoetst of de geplande ontruiming al dan niet terecht is.

Ontruimen? Eerst kort geding!

Hoewel de Staat én de krakers het niet eens waren met de visie van het Gerechtshof, heeft de Hoge Raad deze 'oplossing' overgenomen. Volgens de Hoge Raad is een ontruiming zo ingrijpend, dat de rechtmatigheid daarvan vooraf door de rechter moet worden beoordeeld. Zo kan elk geval afzonderlijk worden beoordeeld. Om dat te bereiken, moeten het Openbaar Ministerie en de politie ruim van tevoren aankondigen dat het gebouw zal worden ontruimd. Vervolgens moet worden gewacht of de krakers een kort geding beginnen en zo ja, hoe de rechter over de aanstaande ontruiming oordeelt. Op deze manier wordt volgens de Hoge Raad recht gedaan aan het huisrecht, dat zowel in de Grondwet als in mensenrechtenverdragen is beschermd.

Voor meer informatie over leegstand en kraak kunt u contact opnemen met mr. Rudolf van Binsbergen, contactpersoon van de praktijkgroepen Vastgoed en Overheid.

Deze bijdrage is geschreven door mr. Bart Sturm.

Bron: Hoge Raad 28 oktober 2011, LJN: BQ9880.